PBL, czyli praca metodą projektu

Dzisiaj chciałabym podzielić się z Wami moimi doświadczeniami po kursie PBL, czyli pracy metodą projektu. Miałam okazję w tym roku szkolnym, jeszcze w tych pięknych czasach, kiedy mogliśmy podróżowaćJ, uczestniczyć w kursie dotyczącym tej metody w szkole Europass we Florencji. Gorąco polecam i szkołę i miasto. Ja osobiście wróciłam zakochanaJ. Ostatnio wróciłam też do moich notatek z tego kursu, gdyż wydaje mi się, że ciekawie można pracować tą metodą podczas zajęć online. Lekcje poprzez komputer siłą rzeczy nakładają na nas wiele ograniczeń jeśli chodzi o bezpośrednie kontakty, więc może warto pomyśleć jak jeszcze zaangażować naszych uczniów do działań grupowych i do tego, żeby byli bardziej aktywni podczas takich lekcji pracując ze sobą, dzieląc się wiedzą zdobytą w trakcie realizacji projektów i prezentując efekty swoich prac.

Poniżej pokażę różnicę pomiędzy projektem jako zadaniem a pracą metodą projektu oraz przedstawię poszczególne etapy tej pracy. Mam nadzieję, że uda się Wam wydobyć z tych informacji coś, co będzie pomocne w trakcie realizowanych przez Was lekcji.

Myślę, że każdy stara się wprowadzać na zajęciach prace projektowe, jest to na pewno element urozmaicający. Czy jednak projekt jako zadanie i praca metodą projektu to to samo? Czy zadawane przez nas często prace typu: Wykonaj plakat dotyczący rodziny królewskiej./Przygotuj prezentację na temat popularnego jedzenia w Wielkiej Brytanii./itp. można nazwać pracą metodą projektu? Nie do końca. Poniższa tabela ukazuje podstawowe różnice pomiędzy projektem (najczęściej jako zadaniem domowym) a metodą projektu - Project Based Learning (czyli określoną metodą pracy w dużej mierze realizowaną na zajęciach).

PROJEKT

PBL

realizacja w domu (bez wsparcia nauczyciela) skupia się na produkcie (prezentacja, plakat) praca nauczyciela - głównie po projekcie przy ocenie uczniowie nie mają znacznego wyboru i wpływu na całokształt zwykle przebiega według powtarzalnego schematu  często subiektywna ocena nauczyciela na podstawie efektu pracy nie służy rozwiązywaniu prawdziwych problemów zwykle nie ma związku z  rzeczywistością, często odnosi się do materiału w podręczniku czasem nauczyciel podaje  określone narzędzia do zastosowania pokazuje jedno rozwiązanie, efekty pokazywane są najczęściej w klasie

wymaga pomocy nauczyciela i współpracy uczniów jest złożony i czasochłonny, wymaga planowania  praca nauczyciela -  głównie przed projektem przy planowaniu współodpowiedzialność i współdecydowanie uczniów  w trakcie pracy nad projektem opiera się na pytaniu projektowym różne metody oceny może pokazywać praktyczne rozwiązania rzeczywistych problemów przypomina pracę w rzeczywistym świecie wybór technologii i narzędzi jest dowolny pokazuje różne rozwiązania, efekty są prezentowane na zewnątrz

Z powyższego porównania możemy wysnuć wniosek, iż projekt jest po prostu rodzajem zadawanego zadania. Praca metodą projektu jest zaś procesem, w którym uczniowie powinni brać udział możliwie na każdym etapie. Tych etapów jest kilka. Pierwszym z nich jest oczywiście określenie problemu czy zagadnienia nad którym chcemy się pochylić i oparte na nim pytanie projektowe. Nauczyciel określa problem, nad którym będą pracować uczniowie, cele które chce zrealizować w trakcie tej pracy oraz przygotowuje plan i harmonogram, ale w taki sposób, żeby zostawić również pole dla wkładu uczniów. Rola uczniów w całym procesie jest bardzo ważna, dzięki zaangażowaniu ich w planowanie, jasnym ustaleniu zasad i metod oceniania czują oni większą motywację do pracy. Zaczynamy pracę z uczniami od PYTANIA PROJEKTOWEGO. Jest to tak naprawdę cel pracy. Do znalezienia odpowiedzi na to pytanie będą dążyć uczniowie. Pytanie to powinno mieć charakter otwarty, powinno ich angażować  i przedstawiać autentyczny problem, na który nie wystarczy odpowiedzieć tak lub nie. Jasne jest, że wybrany przez nauczyciela temat będzie odnosił się do programu nauczania, warto się jednak zastanowić jak sprawić, żeby te treści stały się ważne dla uczniów, a także pokazywały życiowe zastosowanie, odnosiły się do rzeczywistych problemów. Przy tworzeniu tego typu pytań proponuję odwołać się do poniższych wyznaczników. W młodszych klasach nauczyciel może podać gotowy temat. W starszych grupach lepiej jest wprowadzić zadanie, a następnie wspólnie z uczniami postawić pytanie projektowe.

PROBLEM - Jak możemy/ Czy powinniśmy/ Co moglibyśmy…

KTO - my/ uczniowie/ młodzież /dorośli/ społeczność/ organizacja…

DZIAŁANIE - stworzyć/ zaprojektować/ zaplanować/ rozwiązać…

DLA KOGO - dla klasy/ szkoły/ odbiorców/ społeczności…

Przykłady takich pytań:

Jak możemy poradzić sobie z problemem śmieci w naszej najbliższej okolicy?

Jak stworzyć kampanię promującą zdrowy styl odżywiania wśród młodzieży?

Następnym etapem jest stworzenie planu pracy nad projektem. Powinny się w nim znaleźć kwestie techniczne takie jak ramy czasowe, to ile czasu na pracę możemy poświęcić na zajęciach (lub w ramach zajęć dodatkowych), jak będą przedstawiane rezultaty (np. wystawa dla rodziców, prezentacje dla uczniów innych klas itp.), wybór odpowiednich aktywności i ćwiczeń, które będą wsparciem dla realizacji tematu i pomogą odpowiedzieć na pytanie projektowe, materiały których uczniowie będą potrzebować. Ważne jest także aby przemyśleć jakie problemy mogą pojawić się w trakcie realizacji zadania, jakie pytania mogą stawiać uczniowie. 

Kolejnym etapem jest już właściwa praca nad projektem podczas której rola nauczyciela sprowadza się tak naprawdę do monitorowania pracy uczniów. Ważne jest, zanim ta praca się rozpocznie, przedyskutowanie z nimi takich kwestii jak zarządzanie czasem, rozłożenie zadań w czasie, podział ról, określenie zasad współpracy i współodpowiedzialności. W trakcie samej pracy nauczyciel powinien pokazać uczniom jak korzystać z różnych źródeł, a następnie pozwolić im dojść do rozwiązania problemu różnymi drogami.

Ostatnim etapem jest ocena i informacja zwrotna. Ocena i IZ powinny opierać się na zasadach określonych już na początku całego procesu. Ponieważ jest to praca grupowa, gdzie często zdarza się, iż wkład pracy jest nierównomierny, konieczne jest bardzo jasne ustalenie zasad oceniania i zapoznanie z nimi uczniów. Jeśli chcemy, aby nasza ocena była jak najbardziej obiektywna warto wykorzystać ocenę koleżeńską i samoocenę. W Internecie można znaleźć wiele wzorów takiego oceniania najczęściej w postaci tabel, w których nauczyciel umieszcza wszystkie aspekty na które będzie zwracać uwagę podczas oceny (m. in. kto wykonał jaką część zadania, jak często uczeń brał udział w spotkaniach grupy, jak  uczeń sam ocenia swoje zaangażowanie w pracę, które prace konkretnie wykonał itp. ) Jeszcze raz chcę zaznaczyć, że bardzo ważne jest, aby uczniowie od początku mieli świadomość jak ta ocena będzie wyglądać. Ocena powinna być też poparta informacją zwrotną, zarówno dla zespołu jak i indywidualnych osób. Ma to bardzo duży wpływ na dalszą pracę uczniów przy kolejnych tego typu zadaniach.

Po zakończeniu projektu warto dokonać jego ewaluacji. Refleksja nad przebiegiem realizacji projektu pozwala nauczycielowi ocenić jego mocne i słabe strony. Analiza trudności które wystąpiły w trakcie pozwala uniknąć błędów przy realizacji kolejnej pracy, a dobre rozwiązania wykorzystać w przyszłości. Taka refleksja daje też wnikliwsze spojrzenie na to, jak uczniowie się uczą, jak robią postępy, czyli co wpływa na efektywne uczenie się. Ewaluacja pomaga też uzmysłowić sobie czy osiągnięte zostały postawione cele i jak należy je wyznaczać w przyszłości.

Podsumowując PBL jest metodą pracy z uczniami. Nie zawsze łatwo ją realizować w trakcie zajęć - szczególnie w obecnych warunkach, ale moim zdaniem wnosi wiele pozytywnych aspektów do nauczania - pomaga budować motywację, daje poczucie sensu w pracy, uczy współpracy i współodpowiedzialności. Dlatego uważam, że warto zastanowić się jak, w miarę możliwości, wprowadzać ją również na zajęciach online.